Artyukuły - article

Feniks czczony już w starożytności pojawiał się jedynie w okresie cnot­liwych rządów, i stanowił emblemat cnoty oraz wierności. Uważano, że samiec i samica (fen i huang stąd chińska nazwa feniksa ­feng-huang) są bardzo czule do siebie przywiązani. Tę zaletę feniksa czcili Chińczycy, a sam ptak stał się symbo­lem małżeńskiej miłości i wierności. Jednorożec pojawiał się, jak utrzymywali Chińczycy raz na wiele set lat. Symbolizował pokój i rozkwit zwiastował przyjście na świat wielkiego mędrca. Kult jednorożca wiązał się z nadzieją na przyjście na świat mądrych i cnotliwych ludzi.
Wyobrażenie jednorożca niosącego na grzbiecie niemowlę płci męskiej młodzi małżonkowie bardzo często wieszali w swoim pokoju.

„Wielki żółw” - obok trzech pozostaÅ‚ych Å›wiÄ™tych zwierzÄ…t byÅ‚ najbardziej czczony od czasów dynastii In, kiedy to skorupy żółwia wykorzystywano do wróżenia. W późniejszym okresie żółw staÅ‚ siÄ™ symbolem dÅ‚ugowiecznoÅ›ci, siÅ‚y oraz wytrzymaÅ‚oÅ›ci. Kamienne rzeźby żółwia staÅ‚y siÄ™ powszechnie stosowanÄ… podstawÄ…, na której wspieraÅ‚y siÄ™ stele (jedna z legend o żółwiach gÅ‚osi, że na nich staÅ‚y sÅ‚onie utrzymujÄ…ce na swoich grzbietach Å›wiat).

Tygrysa czczono go przede wszystkim jako postrach demonów. Niemal wszystkich wielkich magów przedstawiano siedzących na tygrysie. Na łbie tygrysa często umieszczano znak oznaczający słowo wang (król). Tygrys uważany był jako postrach dla demonów oraz chorób a także w pewnej mierze za patrona zdrowia. Jego kły i pazury oprawione w srebro spełniały rolę cennych amuletów a zmielone na proszek kości tygrysa dodawano do wody lub herbaty jako lekarstwo na febrę lub inne schorzenia. Wyhaftowana głowa na dziecinnych ubraniach mogła uchronić dziecko od napaści.

Tak jak tygrysa, za postrach szkodników i demonów od czasów starożytnych uważano w Chinach kota. Ponieważ głównym szkodnikiem w hodowli jedwabnika były myszy pożerające jajeczka jedwabników, kota uważano za patrona, opiekuna hodowli. Duchowi kota składano nawet ofiary w specjalnych kapliczkach. Utratę domowego kota uważano za zapowiedź nieszczęścia. Uważano również, że kot, tak samo jak tygrys, obdarzony jest mocą magiczną.

Zdolnością widzenia w ciemności traktowano jako dowód umiejętności kontaktowania się z demonami. Powstały nawet legendy opowiadające, że po śmierci można się przemienić w kota, aby się zemścić na swoich prześladowcach.

Obiektem czci rytualnej był kogut. Uważano go za symbol słońca, herolda zwiastującego nadejście bóstwa dnia. Również był uważany za obrońcę przed ogniem i pożarem. Wyobrażenia czerwonego koguta umieszczano zazwyczaj na wysokiej żerdzi koło drzwi domu w dniu No­wego Roku.

Kogut był także postrachem demonów. Zwyczajem było ofiarowywa­nie koguta lub chociażby jego figurki lub choćby lizaka w postaci kogucika w dzień ceremonii ślubnej.

Lew przeniknął do Chin wraz z buddyzmem stosunkowo późno. W Chinach zawsze stanowił symbol buddyzmu (uważano, że Budda, zanim osiągnął swe ostatnie wcielenie, dziesięć razy rodził się w postaci lwa). U wejścia do świątyni buddyjskiej zawsze stoją kamienne rzeźby przedstawiające parę lwów. Czuwają ona nad spokojem świątyni i odstraszają złe duchy.

Liczba zwierząt będących obiektem czci rytualnej jest znacznie dłuższa. Można wspomnieć o małpie (w wyniku wpływów indo-buddyjskich) i wężach (ku czci, których wznoszono niekiedy specjalne kapliczki, gdzie mnisi hodowali węże).

W caÅ‚ym folklorze „zwierzÄ™cym” najwybitniejsze miejsce zajmowaÅ‚y lisy którego to astrologia chiÅ„ska pominęła w panteonie znaków zwierzÄ™cych.

Kult lisa, lisa-demona, lisa-potwora byÅ‚ w Chinach niesÅ‚ychanie roz­powszechniony. Najrozmaitszym sprawkom lisów, „lisim czarom”, prze­różnym historiom o ingerencji lisów w życie ludzkie poÅ›wiÄ™cono w Chi­nach dosyć dużą literaturÄ™. PoczÄ…tek kultu lisa w Chinach można znaleźć jeszcze w starożytnoÅ›ci. Lisom przypisywano możliwoÅ›ci przeistaczania siÄ™: majÄ…c 50 lat zwierzÄ™ może zmienić siÄ™ w kobietÄ™, gdy ma 500 lat może zmienić siÄ™ w dziewczynÄ™ uwodzicielkÄ™, majÄ…c1000lat staje siÄ™ „niebiaÅ„skim lisem”, wÅ‚adajÄ…cym wszelkimi tajemnicami przyrody. Lisy przemienione w kobiety uwodziÅ‚y mężczyzn, po czym czÄ™sto zabijaÅ‚y ich lub stawaÅ‚y siÄ™ sprawczyniami ich nieszczęść. Ulec „lisim czarom” byÅ‚o najgorszÄ… rzeczÄ… w oczach każdego ChiÅ„czyka, który poÅ›wiÄ™caÅ‚ niemaÅ‚o energii i Å›rodków, by zaopatrzyć siÄ™ w amulet majÄ…cy go zabezpieczyć przed wpÅ‚ywami lisa. Znaku oznaczajÄ…cego lisa starano siÄ™ nie pisać i zastÄ™powano go innym, o podobnej wymowie. LÄ™k przed lisem i nieszczęściem, jakie mógÅ‚ on Å›ciÄ…gnąć na czÅ‚owieka, zawsze byÅ‚ bardzo duży. RównoczeÅ›nie uważano lisa za istotÄ™, która posiadÅ‚a wszelkie tajemnice przyrody i która dziÄ™ki temu może wyleczyć z choroby, wybawić od nieszczęścia, a nawet dopomóc w wzbogaceniu siÄ™.

Mirosław Mazur